Nghi lễ vòng đời của người Hàn là bao gồm những phong tục, ngày lễ lớn trải dài suốt cuộc đời của một con người, đánh dấu các cột mốc chuyển giao vô cùng quan trọng từ khi sinh ra cho đến khi nhắm mắt xuôi tay. Hiểu được những nghi thức này là cách tuyệt vời để bạn chạm sâu vào cội nguồn văn hóa của xứ sở Kim Chi.
Hôm nay, hãy cùng Du Học Hàn Kvis khám phá chi tiết các nghi lễ vòng đời đầy thú vị này để xem người Hàn đón nhận các bước ngoặt cuộc đời như thế nào nhé!
Trong xã hội Hàn Quốc xưa, do chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi quan niệm cũ nên các gia đình thường mong muốn sinh được con trai để nối dõi. Vì vậy, người xưa thường tìm đến các ngôi chùa linh thiêng hoặc làm lễ cúng bái các vị thần để cầu con. Trong đó, vị thần được nhắc đến nhiều nhất là Thần Samshin Halmoni (삼신 할머니).
Thần Samshin Halmoni là ai? Đây là vị thần bảo hộ chuyện sinh nở và nuôi dưỡng trẻ nhỏ trong tín ngưỡng dân gian Hàn Quốc. Người dân tin rằng bà là người ban phát sinh mệnh, giúp sản phụ "mẹ tròn con vuông" và che chở đứa trẻ khỏi những điều xui rủi. Do đó, các gia đình thường làm lễ cúng bà vào các dịp như thai nghén, đầy tuổi, hoặc khi con trẻ đau ốm.
Dù xã hội hiện đại đã thay đổi nhiều, nhưng lòng kính trọng đối với thần linh và ước vọng bảo vệ con trẻ vẫn được lưu giữ qua hai cột mốc quan trọng:
Khác với văn hóa Việt Nam vốn chú trọng ngày đầy tháng (30 ngày), người Hàn Quốc lại đặc biệt tổ chức Lễ mừng 100 ngày cho em bé. Nghi lễ này mang ý nghĩa chúc mừng đứa trẻ đã bước qua những ngày tháng non nớt đầu đời một cách bình an và khỏe mạnh.
Vào thời xưa, khi nền y học còn lạc hậu, tỷ lệ trẻ sơ sinh vượt qua 100 ngày đầu tiên là rất thấp. Vì thế, cột mốc Baek Il ra đời như một lời tạ ơn chân thành của cha mẹ gửi đến các vị thần bản địa, đặc biệt là bà mụ Samshin Halmoni, vì đã chở che cho con mình.
Doljanchi (돌잔치) chính là tiệc sinh nhật đầu tiên trong đời của em bé khi tròn một tuổi. Đây được xem là một trong những ngày lễ trọng đại nhất của một đời người trong văn hóa Hàn Quốc, là dịp để cả gia tộc tri ân tổ tiên và cầu chúc một tương lai rạng rỡ cho bé.
Nghi thức đón tuổi lên một tại Hàn có rất nhiều điểm tương đồng với Việt Nam:
Mâm lễ Dolsang (돌상): Gia đình sẽ chuẩn bị một mâm cỗ đầy đặn gồm các món ăn truyền thống mang điềm lành như canh rong biển, bánh gạo, trái cây...
Nghi thức Doljabi (돌잡i): Đây là phần thú vị nhất của buổi tiệc. Em bé sẽ được tự do chọn lựa các đồ vật được bày sẵn trên bàn (như ống nghe, sách, tiền, sợi chỉ...). Mỗi món đồ đại diện cho một ngành nghề hoặc một ý nghĩa tương lai, gửi gắm mong ước của cha mẹ về một cuộc đời thuận lợi, giàu sang hay trường thọ.
Tại xứ sở Kim Chi, Lễ trưởng thành được chính thức công nhận và tổ chức định kỳ vào ngày Thứ Hai của tuần thứ ba trong tháng Năm hàng năm (bắt đầu áp dụng từ năm 1973). Đây là cột mốc thiêng liêng dành cho các nam thanh nữ tú bước sang tuổi 20, đánh dấu thời điểm họ chính thức trở thành công dân thực thụ, có đủ quyền và nghĩa vụ tự chịu trách nhiệm trước bản thân, gia đình cùng xã hội.
Trong các nghi thức truyền thống:
Đối với nam giới: Các chàng trai sẽ được búi tóc cao và đội chiếc mũ truyền thống gọi là Gat (갓) – loại mũ hình trụ được làm khéo léo từ đuôi ngựa.
Đối với nữ giới: Các cô gái sẽ búi tóc gọn gàng đằng sau và cài một chiếc trâm xinh xắn gọi là Binyeo (비녀).
Sau khi hoàn tất việc chỉnh đốn trang phục, các bạn trẻ sẽ cúi đầu chào kính cẩn và mời rượu các bậc trưởng bối, khách quý để thể hiện sự chín chắn của mình. Ngày nay, dù nghi thức đã được tinh giản đi rất nhiều, Lễ trưởng thành vẫn giữ một vị trí trang trọng trong các nghi lễ vòng đời của người Hàn.
Tôn kính người lớn tuổi là một trong những giá trị cốt lõi cấu thành nên đạo đức xã hội Hàn Quốc. Sự tôn trọng này không chỉ dừng lại ở ngôn ngữ giao tiếp hàng ngày mà còn được nâng tầm thành một ngày lễ lớn – Lễ mừng thọ Hwegap (hay Hwangap).
Theo triết lý Á Đông, sau chu kỳ 60 năm, vòng tuần hoàn của Thiên Can và Địa Chi sẽ quay trở lại vạch xuất phát ban đầu, biểu thị cho sự hoàn mỹ và trọn vẹn của một kiếp nhân sinh. Ngày xưa, khi điều kiện sống còn khó khăn, việc sống đến tuổi 60 là một phước báu lớn.
Lễ mừng thọ chính là cơ hội để con cháu Hàn Quốc bày tỏ lòng hiếu thảo, sự biết ơn sâu sắc đối với công ơn dưỡng dục của cha mẹ, ông bà. Đây cũng là dịp để mọi thành viên trong dòng tộc gác lại công việc, trở về sum họp bên mâm cơm gia đình ấm cúng và cầu chúc cho đấng sinh thành luôn dồi dào sức khỏe, sống lâu trăm tuổi.
Văn hóa tang lễ của người Hàn Quốc ngày nay là sự giao thoa hài hòa giữa các nét đẹp truyền thống và nhịp sống văn minh hiện đại. Tùy thuộc vào mỗi gia đình theo đạo Phật, đạo Khổng hay đạo Thiên Chúa mà các nghi thức tâm linh sẽ có sự điều chỉnh tương ứng.
Một số đặc điểm nổi bật trong tang lễ Hàn Quốc ngày nay:
Địa điểm: Phần lớn các gia đình đều lựa chọn tổ chức tại nhà tang lễ của bệnh viện hoặc thông qua các đơn vị dịch vụ mai táng chuyên nghiệp để đảm bảo tính chu đáo.
Hình thức: Xu hướng hỏa táng đang ngày càng trở nên phổ biến, chiếm hơn 80% các ca đại tang thay vì hình thức địa táng (chôn cất) truyền thống.
Thời gian: Thông thường tang lễ sẽ diễn ra trong vòng 3 ngày. Tuy nhiên, để tiết kiệm chi phí và giảm bớt các thủ tục rườm rà, nhiều gia đình hiện đại đã chọn hình thức tiễn biệt ngắn gọn hơn, đôi khi gói gọn chỉ trong 1 ngày.
Dù có sự thay đổi về hình thức theo thời gian, cốt lõi của tang lễ vẫn là nơi để người sống bày tỏ lòng tiếc thương, kính trọng đối với người đã khuất và thắt chặt tình thân gia đình.
Nghi thức cúng giỗ tổ tiên (제사 – Jesa) có gốc rễ sâu xa từ tư tưởng Nho giáo và là một phần không thể tách rời trong đời sống tâm linh của người Hàn. Đây là dịp để các thế hệ sau bày tỏ lòng thành kính, nhớ ơn cội nguồn và cầu xin tổ tiên phù hộ độ trì cho gia đạo bình an.
Trong văn hóa Hàn Quốc, lễ cúng tổ tiên được chia thành 3 loại hình phổ biến dựa theo thời điểm:
Gije-sa (기제사): Lễ cúng giỗ vào ngày mất của người quá cố hàng năm. Đây được xem là nghi lễ trang trọng và quan trọng nhất.
Charye (차례): Lễ cúng tổ tiên vào các dịp đại lễ như Tết Nguyên Đán (Seollal) và Tết Trung Thu (Chuseok). Đây là lúc các gia đình sum họp đông đủ nhất để tưởng nhớ tổ tiên.
Sije (시제): Lễ tế tổ tiên xa đời, thường được tổ chức định kỳ hàng năm hoặc vài năm một lần tại nhà thờ họ hoặc khu mộ tổ để tri ân các bậc tiền nhân từ những thế hệ trước nữa.
Mâm cơm cúng tế luôn được các gia đình sửa soạn hết sức tươm tất với các món ăn truyền thống. Sau khi hoàn thành xong các bước lễ bái, cả gia đình sẽ cùng nhau quây quần thưởng thức mâm cỗ này với niềm tin đang cùng sẻ chia những phước lành mà tổ tiên ban tặng.
Có thể thấy, các nghi lễ vòng đời của người Hàn không chỉ đơn thuần là những thủ tục mang tính hình thức, mà ẩn sau đó là cả một kho tàng triết lý sống nhân văn, đề cao tình cảm gia đình, lòng hiếu thuận và sự gắn kết cộng đồng. Việc tìm hiểu kỹ những nét đẹp văn hóa này sẽ giúp ích rất nhiều cho bạn trên hành trình chinh phục ngôn ngữ cũng như thích nghi nhanh chóng với cuộc sống tại xứ sở Kim Chi.
Nếu bạn đang ấp ủ giấc mơ đi du học Hàn Quốc hay có bất kỳ thắc mắc nào về thủ tục xin visa, điều kiện nhập học và văn hóa bản địa, đừng ngần ngại kết nối ngay với Trung tâm Du học Hàn Quốc Kvis ở phía dưới để nhận được sự tư vấn, định hướng nhanh chóng và tận tâm nhất nhé!
